Epoka wiktoriańska trwała ponad sześć dekad – od objęcia tronu przez królową Wiktorię w 1837 roku aż do jej śmierci w 1901 roku. Tak długi okres nie stworzył jednego, łatwego do rozpoznania stylu. Wręcz przeciwnie: biżuteria zmieniała się wraz z życiem monarchini, modą, odkryciami archeologicznymi, rozwojem przemysłu i coraz większą dostępnością złota oraz kamieni szlachetnych.
Dlatego biżuterię wiktoriańską najczęściej dzieli się na trzy umowne etapy: okres romantyczny, okres wielki (Grand Period) oraz późną epokę wiktoriańską. Każdy z nich miał własny charakter, ale wszystkie razem tworzą jeden z najbardziej różnorodnych i symbolicznych rozdziałów historii jubilerstwa.
Wpływ królowej Wiktorii na jubilerstwo trudno przecenić. Jej małżeństwo z księciem Albertem, rodzinne życie, osobiste upodobania, a później wieloletnia żałoba były szeroko obserwowane i naśladowane. Jej osobiste wybory i ważne wydarzenia życiowe kształtowały modę – również jubilerską – w szczególny sposób łącząc historię prywatną z historią stylu.
Wiktoria nosiła między innymi biżuterię z motywami węży, serc, kwiatów i symbolicznych kamieni. Książę Albert podarował jej m.in. broszę z szafirem i diamentami, a motywy związane z uczuciami i rodziną stały się szczególnie charakterystyczne dla pierwszej części epoki. Po jego śmierci w 1861 roku styl zmienił się niemal całkowicie – ciemniejsze materiały i biżuteria żałobna zyskały ogromną popularność.
Pierwsze dekady panowania Wiktorii przypadły na szczęśliwe lata jej małżeństwa z księciem Albertem. Biżuteria miała wówczas często sentymentalny i romantyczny charakter.
Popularne były motywy zaczerpnięte z natury oraz symbole niosące osobiste znaczenia. Do najbardziej charakterystycznych należały:
Chętnie sięgano po turkusy, granaty, korale, topazy i diamenty, a także po złoto o ciepłej barwie. Biżuteria mogła być bogata i dekoracyjna, ale jednocześnie pełna osobistych znaczeń. Popularne były medaliony, brosze, pierścionki oraz ozdoby o wyraźnie sentymentalnym charakterze.
To również okres rozwoju klasy średniej i coraz większej dostępności biżuterii. Postęp technologiczny i rozwój produkcji sprawiły, że ozdoby przestały być domeną wyłącznie najzamożniejszych.
Śmierć księcia Alberta w 1861 roku była punktem zwrotnym nie tylko w życiu królowej, ale również w modzie.
Wiktoria przez wiele lat pozostawała w żałobie i konsekwentnie nosiła ciemne stroje oraz biżuterię memorialną. Jej przykład szybko zaczęły naśladować inne warstwy społeczeństwa. Popularność zdobyły jet, onyks, czarna emalia i inne ciemne materiały.
Biżuteria żałobna mogła upamiętniać konkretną osobę. Pojawiały się medaliony z puklami włosów, inicjały, daty śmierci, urny, wierzby płaczące czy motywy aniołów. Nie każda czarna biżuteria wiktoriańska była jednak żałobna – moda na ciemne materiały szybko wyszła poza sam rytuał żałoby.
Jednocześnie był to okres bardziej monumentalnych i cięższych form. Biżuteria stawała się bardziej okazała, szerzej wykorzystywano złoto, a zainteresowanie archeologią prowadziło do odrodzenia stylów inspirowanych starożytnym Rzymem, Grecją, Egiptem czy Etrurią.
W drugiej połowie XIX wieku zwiększyła się także dostępność diamentów po odkryciu dużych złóż w Afryce Południowej. Kamień, który wcześniej pozostawał przede wszystkim przywilejem najzamożniejszych, zaczął pojawiać się szerzej w biżuterii.
Więcej na temat biżuterii żałobnej przeczytasz w naszym poradniku „Biżuteria żałobna – co warto o niej wiedzieć przed zakupem”.
Pod koniec XIX wieku biżuteria ponownie zaczęła stawać się lżejsza i bardziej subtelna.
Zmieniały się stroje i sposób życia kobiet, a wraz z nimi również ozdoby. Ciężkie formy charakterystyczne dla wcześniejszych dekad stopniowo ustępowały mniejszym broszom, delikatniejszym pierścionkom i bardziej finezyjnym kompozycjom.
Popularne pozostawały motywy natury – kwiaty, liście, pióra i winorośle – ale pojawiały się również serca, gwiazdy, półksiężyce i kokardy.
To także okres, w którym coraz wyraźniej widać zapowiedź nadchodzących zmian. Pod koniec wieku rozwijało się Art Nouveau, a platyna zaczynała odgrywać coraz większą rolę w jubilerstwie. Styl stawał się bardziej lekki, a konstrukcje pozwalały coraz mocniej eksponować same kamienie. Wiele form z końca epoki wiktoriańskiej stanowi już most do jubilerstwa XX wieku.
Biżuteria wiktoriańska była niezwykle różnorodna materiałowo. Dominowało złoto i srebro, ale stosowano również czarną emalię, jet, koral, perły oraz materiały organiczne.
Wśród kamieni szczególnie często spotykamy granaty, turkusy, opale, ametysty, szafiry, rubiny i diamenty. Wiele z nich miało znaczenie symboliczne, dlatego wybór kamienia nie zawsze był wyłącznie decyzją estetyczną.
W brytyjskiej biżuterii drugiej połowy XIX wieku spotykamy również niższe próby złota, w tym 9K, 12K i 15K. Dziś szczególnie 9-karatowe złoto pozostaje mocno kojarzone z brytyjskim jubilerstwem. Więcej o tej próbie i jej właściwościach piszemy w osobnym artykule tutaj.
Nie istnieje jeden wzór, który definiuje całą epokę. Pierścionek z motywem kwiatu, ciężka bransoleta, czarna brosza żałobna i delikatny pierścionek z diamentami mogą pochodzić z tego samego okresu historycznego, ale reprezentować jego zupełnie inne etapy.
Najwięcej mówi połączenie kilku cech: konstrukcji opraw, rodzaju i koloru metalu, sposobu osadzenia kamieni, motywów dekoracyjnych, charakteru grawerunków oraz ewentualnych oznaczeń jubilerskich.
To właśnie różnorodność sprawia, że biżuteria wiktoriańska jest dziś tak interesująca kolekcjonersko. W obrębie jednej epoki możemy znaleźć zarówno romantyczne pierścionki z turkusami, efektowną biżuterię żałobną, jak i delikatniejsze formy zapowiadające jubilerstwo XX wieku.
Przede wszystkim dlatego, że bardzo często niesie ze sobą coś więcej niż dekorację. Symbole miłości, żałoby, pamięci, przyjaźni czy wierności były integralną częścią XIX-wiecznego jubilerstwa. Jednocześnie wiele egzemplarzy wykonywano ręcznie i w niewielkich seriach, dzięki czemu nawet podobne pierścionki potrafią różnić się detalami.
W naszej kolekcji regularnie pojawiają się pierścionki i biżuteria wiktoriańska pochodzące z różnych etapów XIX wieku – od prostych złotych form po bogatsze kompozycje z naturalnymi kamieniami.
Jeżeli chcesz zobaczyć, jak stylistyka tej epoki wygląda w oryginalnych wyrobach, zobacz naszą aktualną kolekcję biżuterii wiktoriańskiej.
Redakcja inVintage
Treści o biżuterii vintage, kamieniach szlachetnych i dawnym jubilerstwie tworzymy na podstawie doświadczenia w pracy z autentycznymi wyrobami, analizy ich cech oraz źródeł branżowych.
Geometryczne wzory, diamenty oprawione w platynę i wyraziste połączenia kolorów. Biżuteria Art Deco do dziś zachwyca elegancją i kunsztem wykonania. Poznaj historię tego wyjątkowego stylu, jego charakterystyczne cechy i tajemnice jubilerstwa lat 20. i 30. XX wieku.
Opale należą do najbardziej efektownych kamieni jubilerskich, ale są też delikatniejsze niż diamenty, szafiry czy rubiny. Nie oznacza to, że nie nadają się do regularnego noszenia. Wymagają po prostu trochę więcej uwagi.
